X
تبلیغات
درباره دکتر فضل الله صلواتی - آیت الله طاهری اصفهانی در خاطرات دکتر فضل الله صلواتی
زندگی نامه - آثار و بیوگرافی - مصاحبه ها

 

   آيت‌الله طاهري اصفهانی  

نوشته:  فضل الله صلواتي

 

  يكي از شاخص ترين چهره‌هاي انقلابي ايران در شهر اصفهان، آيت‌الله حاج سيد جلال الدين طاهري حسين‌آبادي اصفهاني مي‌باشد، او با سخنان و خطبه‌هاي توفندة خود، گام بزرگي در به ثمر رساندن و پيروزي انقلاب اسلامي ايران و رهایي كشور از استبداد شاهنشاهي برداشت، شهامت و شجاعت اين سيد بزرگوار زبانزد خاص و عام بود، با اينكه جثه اي لاغر و بدني ضعيف داشت، لیکن عزم و اراده اي قوي و يك دنيا ايمان،  اعتقاد،  ازخودگذشتگي و فداكاري بود، او اصفهان را در تاريخ سربلند و در روند انقلاب موفق و پيروز ساخت، در دوران او ساواكي ها بيش از همه از سخنان آتشينش واهمه داشتند و از اينكه با نهايت جسارت در مسجد اعظم حسين‌آباد، لب به سخن بگشايد و ظلمها و فسادهاي رژيم را برملا كند وحشت مي‌كردند.

سيد جلال الدين طاهري در سال 1305 هجري شمسي در اصفهان متولد شد، پدر بزرگش مرحوم آيت‌الله ميرسيد عبدالحسين موسوي از علماي بزرگ منطقه‌ی حسين‌آباد اصفهان بود، او به خاطر مراوده با مرحوم داعي الاسلام از علماي هندوستان به زبانهاي انگليسي و فرانسه تسلط پيدا كرده بود، به اتفاق هم دارالتبليغي در محلة جلفاي اصفهان تاسيس كردند كه روي تبليغات اسلامي كار مي شد و نام آنجا را «سقّاخانه» گذاشته بودند.

فرزند میرعبدالحسين موسوی، پدر آقاي طاهري ميرزا آقا نام داشت و چون اين واژه‌ها و اسامي در شناسنامه‌ها آورده نمي‌شد، بدينجهت نام عبدالخالق طاهري را براي خود انتخاب كرد، او مدتي در حوزه‌ی علميّه اصفهان درس خواند و عمامه بر سر نهاد و به تبليغ پرداخت و در دوران مبارزه پهلوي با آخوندها و با لباس روحانيّت، از لباس به درآمد و با توجه به اطلاعات وسيع علمي، آگاهي و تسلط به رشته‌ی رياضيات و زبان فرانسه، وارد خدمت فرهنگ (آموزش و پرورش) شد و به تدريس پرداخت، وي اين علوم را از پدر فرا گرفته بود، او جزو مؤسسين «مدرسه‌ي گلبهار» اصفهان و مدتي در «مدرسه‌ي كشاورزان» مدير بود، وی فردي متديّن، عالم و آگاه محسوب مي شد و در منزل به تدريس قرآن و احكام براي جوانان مي پرداخت و شاگردان بسياري را در اين رابطه تربيت كرد.

پسر عبدالخالق، سيدجلال الدين، پس از گذراندن دوره‌ی ابتدائي در دبستان حسين‌آباد كه آن زمان در حاشيه شهر اصفهان قرار داشت، براي تحصیل در دوره‌ی متوسطه، در دبيرستان سعدي اصفهان ثبت نام كرد و شاگرد اول دبيرستان شد.

دبيرستان سعدي، آن زمان در كنار ميدان نقش جهان (امام) در خيابان سعدي قرار داشت و تا هنگام بسته شدن، در زمان شاه، از شاخص ترین دبيرستانهاي اصفهان بود، آقاي طاهري همچنين در دبيرستان سعدي، مدتي با شهيد بهشتي همكلاس بود.

سيدجلال الدين در سال 1323 ديپلم علمي دبيرستان را گرفت كه شامل رشته‌هاي: ادبي، رياضي و تجربي با هم مي شد، مدتي در مدرسه فرانسويها به آموختن زبان فرانسه پرداخت و بعد از آن به توصيه پدر و جدّش و تشويقهاي مرحوم آيت‌الله حاج سيد حبيب الله روضاتي و حاج محمد طاهري، عمويش، به حوزه علميّه اصفهان وارد شد.

آيت‌الله روضاتي از علماي بزرگ اصفهان و ساكن محلة چهارسوق (خيابان آيت‌الله كاشاني و آيت‌الله طالقاني) و امام جماعت «مسجد خيابان»، در خيابان طالقاني (شاه) بود، او شبهاي جمعه براي خواندن دعاي كميل و منبر به مسجد اعظم حسين‌آباد دعوت مي شد، وي با ميرسيد عبدالحسين موسوي كه روزها و شبهاي ديگر در آن مسجد اقامة جماعت و منبر داشت، همكاري مي‌كرد و با هم تفاهم كامل داشتند.

آيت‌الله روضاتي وقتي صداقت و خلوص و استعداد سيد جلال الدين را مشاهده كرد او را تشويق به رفتن به حوزه علميه و پرداختن به علوم ديني نمود، وعده دادن دختر خود را به او داد، كه بعدها اين وصلت در سال 1325 انجام و در سال 1326 در دفاتر اسناد ثبت گرديد.

دختر ديگر مرحوم آيت‌الله روضاتي، همسر مرحوم آيت‌الله حاج سيدمحمد علي صادقي، امام جماعت مسجد شفيعي دروازة تهران شد، آيت‌الله صادقي در سال 1309 متولد شده بود و در سال 1375 از دنيا رحلت كرد و از درس خوانده‌هاي نجف و از شاگردان مبرّز آيت الله العظمي حاج سيد علي علامه فاني بود، آيت‌الله صادقي نيز از علماي انقلابي اصفهان و مسجدش پايگاه انقلابيّون بود، آن مرحوم در كنار گلستان شهداي اصفهان مدفون است، خدايش غريق رحمت بفرمايد.

آقاي سيد جلال الدين طاهري در حوزه‌ی علميّه اصفهان مقدمات دروس را آغاز كرد، ابتدا از حضور آيت‌الله حاج سيد محمد جواد موسوي غروي، ادبيات را به نحو احسن آموخت و مايه‌هاي روشن بيني و شرح صدر و عقل گرائي را از آن استاد فرزانه فرا گرفت.

در سال 1325 بود كه راهي حوزة علميه قم شد و با كوشش و جديّت كامل از محضر آيات عظام: حجت كوه كمره اي، حاج سيد محمد تقي خوانساري، حاج آقا حسين بروجردي، محقق داماد و روح الله موسوي خميني، كمال استفاده را داشت.

جناب ايشان در درس خارج اصول و فقه مرحوم محقق داماد كه از مشكلترين درسهاي آن زمان تلقي مي شد و افراد خاصي در آن حلقه شركت مي‌كردند، حضور مي يافت و تقريرات آن استاد بزرگوار را به نحو احسن يادداشت كرده و پس از انقلاب در دهه هفتاد و هشتاد آنها را چاپ و منتشر كرد، به گواهي همه همدرسهايش، آقاي طاهري از بهترين طلبه‌هاي دروس آن استاد مبرّز بود، به طوري كه بسياري از طلاب اشكالات دروس استاد را از ايشان مي پرسيدند.

جناب آيت‌الله طاهري به اتفاق آيات: منتظري، مطهري و بهشتي، در درسهاي خصوصي امام خميني در حكمت و عرفان حضور پيدا مي‌كرد و تا وقتي که حضرت امام در ايران بودند به دعوت آيت‌الله عظمي منتظري در آن نشستها حضور داشت.

از خاطراتي كه در ابتداي ورود به قم داشتند آن بود كه جايي در مدرسه اي براي سكني پيدا نكرده بودند، پس از چند روز سرگرداني تصميم ميگيرند كه به اصفهان بازگردند، مي گفتند كه با پريشاني در حالي كه هنوز معمم نشده بودم، روي سكوي مدرسه فيضيه نشسته و با حسرت به طلبه‌ها نگاه مي‌كردم كه شيخي معمم و نوراني به سراغ من آمد كه بعدها فهميدم او آيت‌الله حاج شيخ محمد صدوقي است، به من گفتند: چرا اينجا نشسته اي و مغموم و افسرده اي؟ گفتم: طلبه‌اي اصفهاني هستم و براي درس خواندن به قم آمده ام، در هيچ مدرسه اي جائي به من نداده‌اند، جناب ايشان راجع به درسهائي كه در اصفهان خوانده بودم و از ادبيات و مقدمات دروس دیگر، سؤالاتي از من كردند، متوجه شدند كه خوب درسهايم را خوانده ام و بر آنها مسلط هستم، مرا با خود به اطاقي در ضلع غربي، طبقه فوقاني مدرسه فيضيّه بردند و به طلبه اي كه در آن حجره بود معرفي و سفارش مرا به او كردند، هر روز هم به من سر مي زدند و از وضع درسي و معيشتي من سؤال مي‌كردند و كمكهائي هم به من مي‌نمودند، كه مديون الطاف ايشان هستم.

مرحوم صدوقي با نهايت خلوص و صميميّت كارش را انجام مي داد و به آن اعتقاد داشت، ایشان در موفقيتهاي اوليه آيت‌الله طاهري بسيار مؤثر بود، خدايش غريق رحمت بي منتهاي خود بفرمايد.

از هم اطاقي‌های اوليه آقاي طاهري، مرحوم آيت‌الله حاج سيد جواد مدرسي يزدي بود كه در هنگام تبعيد من در يزد،  در حضورش رسائل و مكاسب را مي‌خواندم و ايشان خاطرات بسياري از معاشرت با آيت‌الله طاهري داشت.

الحمدالله شاهد بوديم كه الطاف الهی و عنايت آيت‌الله صدوقي و پشتكار آيت‌الله طاهري به بار نشست و يكي از شايسته ترين و لايقترين فرزندان حوزه و چشم و چراغ عالم تشيّع گرديد.

مرحوم مدرسي مي فرمود: اگر زهد بيش از حد و كم خوردن و خوراك و خواب و استراحت اندك و نامناسب من و آقاي طاهري نبود، ما نيز قطعا جزو مراجع زمان بوديم، چون استعداد ما كمتر از آقايان ديگر نبود، ما با زهد افراطي و کم خوردن، خود را مريض و رنجور ساختيم.

البته هر دو علي رغم ظاهري مريض و لاغر، روحيه‌اي بالا و همّتي والا و شهامت و شجاعت بي نظيری داشتند.

هم مباحثه اي هاي ايشان در قم، بيشتر آقايان آيات: دكتر بهشتي، امام موسي صدر، موسي شبيري زنجاني، جوادي آملي، احمدي ميانجي، آذري قمي، موسوی اردبيلي، مكارم شيرازي و... بودند.

آقاي طاهري در سال 1343 پس از دستگيري و تبعيد آيت‌الله خميني به اصفهان بازگشت و به تدريس و تبليغ پرداخت و در منابر و مجالس در اصفهان و ديگر شهرها به طرفداري از نهضت روحانيت و مبارزات امام خميني داد سخن مي داد، هر كجا مي رفت، با استقبال مردم روبرو مي شد، وي در مسجد اعظم حسين‌آباد اقامه جماعت و منبر داشت.

آيت‌الله طاهري در هنگام خواندن خطبه‌هاي نمازجمعه و يا در منبرهاي خود به مسائل روز ايران و جهان و چگونگي اوضاع مسلمانان در سرتاسر جهان و زندگي مردم، مي پرداخت و چگونگي حوادث دنياي اسلام و حقايق را براي مردم بازگو مي‌كرد.

حكومتیان، وي را تحمل نمي‌كردند و هر چند صباحي او را به ساواك احضار و بازجوئيهائي مي نمودند و مورد آزارش قرار مي‌دادند و من خود شاهد بودم كه در ساواك جهنمي شاه و در كميتة مشترك ضد خرابكاري، چه اهانتها كه به جناب او روا مي‌داشتند.

از همان زمان كه به اصفهان آمد، در نوشتن و امضاي اعلاميّه‌ها در مسير مخالفت با رژيم شاهي و حمايت از آيت‌الله خميني همكاري وسيعي داشت، او از افراد مخلص و مؤمن و عاشق خميني بود و از همان اول، همة وجود خود را صميمانه در اختيار نهضت امام خميني گذاشت و به بيان خودش، از زمان طلبگي درقم مقلّد آيت‌الله عظمي خميني و از شاگران ايشان بود. (اصفهان در انقلاب ص288).

اولين اعلاميه اي كه با ديگر روحانيّون اصفهان امضاء كرد، اعتراض به كشتار 15 خرداد سال 42 در تهران و قم و ديگر شهرها بود و باز در تيرماه 42 اعلاميه ديگري در حمايت از آقاي خميني امضاء كرد.

آيت‌الله طاهري در مسجد اعظم حسين‌آباد و در مسجد نوي بازار اصفهان، جلسات بحث و تفسير برقرار كرد و براي آگاهي مردم گامهاي مثبتي برداشت و جوانان بسياري به ايشان گرايش پيدا كردند و با قاطعیت مي توان گفت: معظم له يكي از استوانه‌هاي انقلاب در اصفهان شد.

شاگردان آیت الله طاهری

از جمله كساني كه با استعداد ذاتي از درسهاي تفسير آيت‌الله طاهري استفاده مي‌كردند و توسط ايشان به حوزه علميه آورده شدند، آقايان: حاج شيخ عباسعلي روحاني و آقاي حاج شيخ عبدالله نوري بودند كه به كسوت روحانيّت درآمدند و از چهره‌هاي فعال در جريان پيروزي انقلاب اسلامي به حساب آمدند، مخصوصا آقاي نوري كه قبل از پيروزي انقلاب نقش فعالي در تكوين برنامه‌هاي انقلاب داشت و تحصّن در منزل آيت‌الله خادمي در سال 1357 و تهييج مردم اصفهان در طرفداري از آيت‌الله طاهري و به صحنه كشاندن آنها، از اقدامات و تلاشهاي ايشان هم بود.

آيت‌الله طاهري بعد از جريان تبعيد امام تا پيروزي انقلاب اسلامي، نهايت فعاليّت را براي جذب جوانها و نيروهاي روشنگر به اسلام و كشاندن آنها به مسجد اعظم حسين‌آباد داشت و چه بسياري از مردم را كه مقلّد امام نمود و آنان را به صحنه مبارزه كشانيد، حتي در ميان ارتشي ها و نظامياني كه در محلة حسين‌آباد و خيابان وحيد و خيابان حكيم نظامي اصفهان ساكن بودند، نفوذ پيدا كرد و اعلاميه‌ها و نوارهاي حضرت امام را به آنان مي‌داد، آنها در خانه‌ها جمع مي شدند و نوارهاي حضرت امام را مي شنيدند.

رساله‌هاي حضرت امام را توزيع مي‌كرد و با پول خود دستگاه تكثير تهيه كرده و اعلاميه‌ها را تكثير مي نمود و توسط دانشجويان و برخی ارتشي‌ها اعلامیه‌ها را پخش مي‌كرد، منبرهاي ايشان چه در اصفهان و چه در جاهاي ديگر بسيار آگاه كنند و رسوا كنندة ظالمان بود.

 

آیت الله طاهری و امام

آقاي طاهري بسيار مورد توجه و عنايت امام خميني بودند، رابط بين امام و بسياري از مبارزان ايران و تامين كننده منابع مالي گروههاي مبارز و خانواده‌هاي زندانيان ايران بودند، تعدادي از مبارزان ايران را براي گذراندن تعليمات نظامي به فلسطين اعزام كردند و تداركات آنها بر عهده ايشان بود، چه بسيار جلسات و نشستهاي مخفي با افراد مبارز داشتند و با نهايت سعي، معضلات و مشكلات آنان را رفع مي‌كردند، مخصوصا در اصفهان در سازماندهي نيروهاي پراكنده فعال بودند، گر چه پس از پيروزي انقلاب تنها گروههائي را پيشتاز انقلاب دانستند و به آنها توجه كردند و ماندگار و نامدارشان نمودند كه با حاكمان زمان هماهنگ بودند و در جهت اهداف آنها حركت مي‌كردند و روحانيّون فعال انقلابي و مؤثر در پيروزي، مثل آيت‌الله طاهري و مرحوم آيت‌الله سيد محمد احمدي و ديگر زجركشيدگان دوران انقلاب و زندان رفته‌ها و شكنجه شده‌ها را عمدا فراموش كردند!

 

نمازجمعه آيت الله طاهري

نمازجمعه‌ای در مسجد جمعة اصفهان توسط امام جمعة منصوب حكومت: آيت‌الله حاج سيد ميرمحمد مهدي سلطان العلمائي برگزار می شد و در مسجد گورتان (جاده آتشگاه كه مدتي نام آن را خيابان آيت‌الله منتظري گذاشته بودند) توسط آيت‌الله حاج آقا رحيم ارباب، به سبك سنتي نمازجمعه‌ی دیگری، اقامه مي‌شد و حضرت ايشان خطبه‌ها را به زبان عربي ايراد مي فرمودند.

بعد از نمازجمعه ي نجف آباد به امامت حضرت آيت‌الله العظمي منتظري، در اواخر دهه چهل، دومين نمازجمعة سياسي و مبارزاتي در ايران، نمازجمعه‌ي مسجد اعظم حسين‌آباد به امامت حضرت آيت‌الله طاهري بود، نيروهاي مجاهد و مبارز ضدرژيم در آن نماز حاضر و متشكل مي شدند، در مسير سازندگي و به ميدان كشيدن و منسجم نمودن مبارزان نقش عمده اي را ايفاء مي‌كرد، مطالب مطرح شده در خطبه‌هاي اين نمازجمعه در مجلس شوراي ملي، در وزارت خارجه و در نهادهاي امنيتي و انتظامي مورد بحث و دقت قرار مي گرفت، مثل اعتراض به دفن زباله‌هاي اتمي سوئيس در كوير ايران و...

آيت‌الله طاهري در سخنرانيها از مطالب منتخب دكتر علي شريعتي نيز بهره گيري مي‌كردند و حتي در خطبه‌هاي نمازجمعه مطالبي را از مرحوم دكتر علي شريعتي مي‌آوردند و بدينوسيله جوانان بسياري را به نمازجمعه و جلسات خود جذب مي‌نمودند، با وجود آن جوانان و تربيت اسلامي آنها و حمايت آيت‌الله طاهري، خورشيد انقلاب در اصفهان، از مسجد اعظم حسين‌آباد و خطبه‌هاي آيت‌الله طاهري طلوع كرد.

من و دوستانم از همان شروع نمازجمعة آقاي طاهري در سال 49، از مريدان پا به قرص اين نمازجمعه شديم و وظيفه شرعي خود مي‌دانستيم كه تعداد بسياري از جوانان را به اين مسجد و اين نماز بكشانيم، اعضای همه‌ی جلساتمان را موظف کرده بودیم که در این نمازجمعه شرکت نمایند، اكثر شركت‌كنندگان در اين نمازجمعه جوانهاي انقلابي شهر بودند، اين مسجد پايگاه عظيمي شده بود براي ارتباطات و فعاليتهاي انقلابي اصفهان و تا پيروزي انقلاب اين نمازجمعه برگزار مي شد، بعضي اوقات ساواكي‌ها در مسجد را مي بستند و یا ايشان را به ساواك احضار مي‌كردند، توهين مي نمودند، مواقعي كه مزاحم و مانع نماز خواندن آيت‌الله طاهري مي شدند، مرحوم آيت‌الله حاج سيد محمد احمدي فروشاني نماز را مي‌خواند، اگر مانع او هم مي شدند، آقايان: حاج شيخ عباسعلي روحاني و يا مرحوم حجت الاسلام حاج سيد محمد حسين حسيني رامشهاي، نماز را برگزار مي‌كردند.

اين نمازجمعه و اين پايگاه موفّق انقلاب، به سختي راه خود را تا پيروزي انقلاب ادامه داد، در اين نمازجمعه از امام خميني و از دكتر علي شريعتي نام برده مي شد، زيرا در آن زمان و قبل از پيروزي، اين دو تن سمبل انقلاب، در ميان جوانها و مردم بودند، گر چه پس از پيروزي افراد از راه رسيده و فرصت طلبان، براي مبارزه و مخالفت با انقلاب، ابتدا با زنده یاد دكتر شريعتي مخالفت و ضديت را آغاز كردند و بعد به تضعيف دیگر ياران امام، از جمله آيت‌الله طاهري پرداختند، در آن زمان آنها از قدرت امام و حمايت مردم از ايشان، مي ترسيدند و الا همان افراد با حضرت امام نيز از در مخالفت وارد مي شدند.

مسجد اعظم حسين‌آباد در سايه حمايتي آيت‌الله طاهري، گويندگان انقلابي و جوانان پرشور حوزه و دانشگاه را جذب كرده بود كه امكان شنيدن سخنراني و يا ورود به مکانها و مساجد ديگر و همكاري با روحانيّون ديگر را نداشتند.

در اوايل دهة 50 فقط فرياد دادخواهي مردم مظلوم و ستمديدة ايران از بلندگوهاي مسجد اعظم حسين‌آباد اصفهان شنيده مي‌شد.

بردن و آوردنهاي به ساواك، اهانت و حتي كتك زدنها و سر به ديوار كوبيدنها در اراده آهنين آقاي طاهري خللي ايجاد نمي‌كرد، ممنوع المنبر مي شد، مسجدش بسته مي شد، زنداني ميشد، كتك مي خورد، تبعيدش مي‌كردند، ولي همچنان با قدرت راه انقلاب و راه خميني را ادامه مي‌داد.

با مرگ نابهنگام و مشكوك دكتر شريعتي در 30 خردادماه سال 1356، شديدترين عكس العملها در سطح كشور از مسجد اعظم حسين‌آباد آغاز گرديد و مجالس يادبودي به ياد آن انديشمند فرزانه و شاهد شهيد برگزار شد.

در آبان ماه سال 56 كه مرحوم آيت‌الله حاج سيد مصطفي خمينی هم، با مرگ مشكوكي از دنيا رفت، اولين مجلس ترحيم در اصفهان توسط آيت‌الله طاهري در مدرسة صدر بازار برگزار شد، كه ترسهاي ديگران ریخت و ديگر كسي احتياط نمي‌كرد، در آن زمان، برخي مي گفتند: حكومت همان بلائي را كه بر سر آقا مصطفي خميني آورد، بر سر آقای طاهري هم مي‌آورد، آقاي طاهري هم آماده بود كه به همان بلا مبتلا شود و در راه خدا شهيد گردد، از همين مجلس بود كه پس از بردن نام خميني، مردم يك صلوات مي فرستادند و كم كم كلمة «امام» هم قبل از نام ايشان آورده شد و بعدها صلواتها، سه بار تکرار مي‌شد.

ديگر عالمان اصفهان از جمله مرحوم آيت‌الله خادمي هم مجلس يادبودي براي فرزند امام خميني برگزار كردند و ديگر روحانيّون اصفهان و مردم همه جاي ايران به ميدان آمدند و سخنراني‌ها درباره امام و انقلاب و سيد مصطفي خمیني عادي شد، از آن پس اعلاميه‌ها و جلسه‌ها بود كه پشت سر هم گذاشته مي شد، كنترل كشور و شهر اصفهان از دست دولتیها، نيروهاي انتظامي و ساواك ديگر خارج شد، هر چه ساواكي ها كوشش ميكردند و مردم را مي گرفتند و زندان ميكردند و كتك مي زدند، اوضاع بدتر مي شد.

واقعة كشتار قم روز 19/10/56 در اعتراض به مقالة روزنامه اطلاعات كه روز 17/10/56 درج شده بود و روز چهلم شهداي قم، كشتار مردم تبريز و شهادت بسياري از مردم در دیگر شهرها، اصفهان را نيز به آشوب كشانيد.

آيت‌الله طاهري در آگاهی بخشیدن به مردم اصفهان نقش اصلي را بر عهده داشت، به همين جهت ايشان را ممنوع المنبر كردند، غير از آزار و اذيتهاي بسيار، نمي گذاشتند كه او براي مردم سخن بگويد، با وجود ممنوع المنبر بودن از هر فرصتي براي بيان حقايق و افشاي ماهيت رژيم استفاده مي‌كرد، وي دهها اعلاميه عليه ديكتاتور و شكنجه‌گرها امضاء نمود.

روز جمعه 11/1/57 يك روز بعد از كشتار مردم يزد، در ميان نمازگزاران مسجد اعظم حسين‌آباد حضور پيدا كرد و با اينكه ممنوع المنبر بود، در حضور هزاران نفر كه براي برگزاري نمازجمعه گرد آمده بودند، خطبه خواند و وقايع قم، تبريز و يزد و حمله به مردم در مسجد حكيم اصفهان را محكوم كرد و از جنايات رژيم، براي مردم گفت، ممنوع المنبر بودن خود را به سخره گرفت و نمازجمعه را با نهايت صلابت و شهامت برگزار كرد و تندترين سخنان خود را نثار حاكمان خونخوار زمان نمود.

 

تبعيد آيت الله طاهري

حكومتيان نمي‌توانستند او را تحمل كنند و وجودش را در اصفهان براي بنيان حاكميتشان خطرناك مي ديدند، همانطور كه مجلس آيت‌الله سيد محمد احمدي را در مسجد حكيم به خاك و خون كشيده بودند. اين دو گوينده توانا در اصفهان سخت آنان را مي آزرد، لذا كميسيون امنيت اجتماعي روز 14/1/57 تشكيل جلسه داد و سيد محمد احمدي را به شهر سقز و سيد جلال الدين طاهري را به شهر مهاباد، هر دو در كردستان تبعيد كردند و همان روز 14/1/57 تصميم خود را عملي ساختند.

ناصرقلي هوشمند معاون ساواك اصفهان، به ادارة امنيتي خودشان در تهران دربارة آيت‌الله طاهري مي نويسد: «استحضارا، سيد جلال الدين طاهري كه به وسيله شهرباني دستگير گرديده، هنگامي كه در اطلاعات شهرباني راي كميسيون به وي ابلاغ و خواسته شد آن را رؤيت نمايد، اظهار نموده، من نه شما و نه دادگاهتان را قبول دارم و به سازمان ملل نيز شكايت خواهم كرد و از امضاء رأي كميسيون نيز خودداري نموده است». (انقلاب اسلامي به روايت ساواك استان اصفهان، ج اول ص 496)

پرويز ثابتي رئيس كميسيون امنيت مركز، براي ساواك مهاباد مي نويسد: «... با توجه به اينكه نامبرده مردي متمرّد و سركش و احتمال دارد محل تبعيد خود را ترك و متواري گردد، نسبت به مراقبت دقيق و همه جانبه از مشاراليه اقدام و چنانچه افرادي از اصفهان يا ساير نقاط با وي تماس حاصل نمودند، اسامي آنان و نتيجه اقدامات انجام شده را به اين ادارة كل و سازمان اصفهان اعلام...» (انقلاب اسلامي به روايت ساواك استان اصفهان، ج اول ص 496)

و همانطور كه دستور گرفته بودند، ساواك و نيرويهای نظامي، اين دو شخصيت عالي مقام را پيوسته زير نظر داشتند و حتي مانع تلفن كردن آن دو به خانواده‌هاشان مي شدند. (متأسفانه هنوز اسناد ساواک درباره آیت الله طاهری منتشر نشده، قطعا در آن اسناد، مطالب بسیاری در رابطه با مبارزات ایشان مشاهده خواهد شد.)

بنا به توصيه آيت‌الله طاهري، كه گفته بودند: اجتماع نمازجمعه در اصفهان همچنان ادامه پيدا كند، روز جمعه 18/1/57 مردم در مسجد اعظم حسين‌آباد اجتماع كردند و شعار بازگشت آيات: طاهري و احمدي را سرداده بودند، نيروهاي نظامي مانع انجام نمازجمعه گرديدند، تنها نمازظهر و عصر برگزار شد، بعد از نماز، مرحوم حجت الاسلام سيد محمدحسين حسيني رامشه‌اي كه از روحانيّون جوان و انقلابي شهر بود به منبر رفت و درباره اصلاحات ارضي و سقوط كشاورزي كشور و صدور نفت و گاز و پنجاه سال حكومت خيانت و جنايت و تبعيد و زنداني كردن آيات: خميني، طالقاني، منتظري، طاهري، احمدی و ديگر عالمان و مبارزان صحبت كرد و از شكنجه‌هاي طاقت فرساي ساواك سخن به ميان آورد، كه چگونه ساواكيها چون گرگ به جان مردم مي افتند و... در پايان قطعنامه اي را خواند و به تصويب مردم رسانيد كه در آن، آزادي علما و گرفتن ادارة نفت ايران از آمريكا و انحلال سازمان امنيت و آزادي زندانيان سياسي و قطع رابطه با آمريكا و اسرائيل و شوروي و محاكمة عاملان قتلهاي: قم، تبريز، يزد و زنجان و اخراج مستشاران آمريكائي و آزادي جلسات مذهبي و... را خواستار شد. (انقلاب اسلامي به روايت اسناد ساواك استان اصفهان، ج دوم ص 21)

در ايام تبعيد آيت‌الله طاهري به کردستان، در اصفهان هر روز تظاهراتي برپا بود و مردم همه هفته روزهاي جمعه در مسجد اعظم حسين‌آباد اجتماع مي‌كردند و گويندگان و شاگردان آيت‌الله طاهري سخنراني مي‌نمودند، مردم با شعارهاي خود، آزادي آقايان طاهري و احمدي را مي‌خواستند، ساواكي‌ها هم در کردستان اين دو شخصيت انقلابي را سخت زير نظر داشتند و ملاقات‌كنندگان با آنها و حتي تلفن هاي آنها را كنترل مي‌كردند. (در سه جلد كتاب انقلاب اسلامي به روايت ساواك استان اصفهان سخن در اين مقوله بسيار است)

ساواك، آقايان: حاج جعفر رضائي و مرحوم حجت الاسلام حاج شيخ محمدرضا امين، كه از دوستان آيت‌الله طاهري و از ارادتمندان ايشان بودند را از عوامل تحريك كنندة مردم مي دانست و روي آنها حسّاس بود، آن دو از دبيران آموزش و پرورش هم بودند. (همان. جلددوم ص64)

مردم اصفهان در تاريخ 15/2/57 به مناسبت چهلم شهداي شهر يزد، روز 19/2/57 را اعلام عزاي عمومي‌كرده و آزادي آيات طاهري و احمدي و ديگر زندانيان سياسي و تبعيدي ها را خواستار مي‌شوند و اعلام راهپيمائي مي نمايند، كه از آن درخواست استقبال مي شود، بالاخره در اثر فعاليّت بسيارِ دوستان آقاي طاهري، مجددا براي ایشان دادگاهي گرفته مي شود و تبعيد دو ساله آقا را به سه ماه تقليل مي دهند.

آن وقتها شايع بود كه آيت‌الله عظمی شريعتمداري وساطت كرده و آزادي ايشان را خواسته اند، ولي بعدها آيت‌الله شريعتمداري تكذيب كردند و گفتند فرد ديگري مورد نظر من بوده است.

ساواك اصفهان، از آزاد شدن آيت‌الله طاهري و بازگشت او به اصفهان خيلي ناراحت بود و به صورتي مي‌خواست مانع ورود آقا به اصفهان بشود، خيلي فعاليت كرد، چون مي دانست اين مرتبه با روحيه بالاتر و به صورت يك قهرمان به اصفهان خواهد آمد و فعاليتهاي خود را دو چندان خواهد نمود، روزنامه‌ها نوشتند كه: تبعيد آقاي طاهري از دو سال به سه ماه تقليل پيدا كرده است.

مردم اصفهان تصميم گرفتند كه هنگام ورود آيت‌الله طاهري تجليل شایسته ای از ايشان به عمل آورند، كه خود تظاهراتي عليه رژيم بود و حمايتي از انقلابيون، ساواك مصمم بود كه اين استقبال انجام نگردد، ولي در برابر ارادة مردم چه كسي و چه قدرتي مي توانست مقاومت كند؟

 

بازگشت از تبعید

بالاخره روز 28/3/57 مردم تا ده كيلومتري شهر اصفهان ميدان فعلي دانشگاه صنعتي اصفهان (انوشيروان)، براي استقبال رفتند و با تجليل و تعظيم بسيار او را تا مسجد اعظم حسين‌آباد آوردند، جمعيت را صدها هزار نفر نوشته بودند، اين مراسم از ساعت18 بعدازظهر شروع شد و تا ساعت 24 آن شب ادامه پيدا كرد، اين استقبال بسيار باشكوه و تاثيرگزار بود، پليس هم گزارش داده بود كه جاده ي تهران (خيابان امام خميني فعلي) ساعتها بسته شد.

اين اجتماع عظيم در آن روز تحولات و دگرگونيهاي بسياري را به دنبال داشت، مردم نقل و شيريني پخش مي‌كردند و اظهار شادماني مي نمودند، در حدود ساعت 24 بود كه آقاي طاهري حوالي منزلشان به منبر رفت و از مردم تشكر نمود و آنها را دعوت كرد كه براي اقامة نمازجمعه، سه روز ديگر در مسجد مصلاي شهر، كه در آن وقت بياباني وسيع در تخت فولاد و مسجدی کوچک بود، حاضر شوند و فرمود كه: حرفها در آنجا زده خواهد شد.

كارگردان برنامه‌هاي استقبال و نمازجمعه حجج اسلام آقايان: حاج شيخ عباسعلي روحاني و حاج شيخ عبدالله نوري و ديگر روحانيّون جوان و انقلابي مدرسه چهارباغ (بيشتر آنها كه جمعيت روحانيّون مبارز اصفهان را تشكيل مي‌دادند) و تعدادي از بازاريان بودند.

آنان و ديگر جوانان طرفدار امام خميني و آيت‌الله طاهري، مسجد مصلّا را براي نمازجمعه روز 30/4/57 آماده كردند، ساواك قصد داشت كه از نمازجمعة آن روز جلوگيري كند، تمام نيروهاي امنيتي و پليس و ژاندارم خود را به ميدان كشانيد، از عكاس‌ها و تصويربرداران روزنامه‌ها، راديو و تلويزيون خواستند كه تصوير شركت كنندگان را بگيرند و از سخنرانيها نوار تهيه شود تا مدركي باشد براي سركوبهاي بعدي آنها، چون در آن زمان دستگاه فيلمبرداري طولاني مثل امروز وجود نداشت.

شرف‌الدين و دهقان حسين‌آبادي، زير نظر نادري، كارمندان ساواك، آماده بودند تا سريعا تصميم گرفته و همان لحظه مطالب و اخبار را به ناصر هوشمند معاون ساواك و معاون كميته مشترك برسانند و همة نيروهاي امنيتي آماده باشند. (همان، جلد دوم)

صدها هزار نفر در محل آن مسجد اجتماع كرده بودند، كه برخي روزنامه‌ها اجتماع مردم را تا يك ميليون نفر نوشتند، اجتماع مردم در مسجد مصلي بسيار فشرده و باشكوه بود، جمعيت آن اندازه به هم فشرده شده بود كه انجام ركوع و سجود مشكل انجام مي‌شد. آيت‌الله طاهري در خطبه‌هاي خود ضمن تشكر مجدد از مردم اصفهان، از كارهاي دولت و كشتار مردم، وجود زندانيان سياسي، صادرات نفت به آمريكا و واردات اشياء لوكس و خريد اسلحة بسيار براي كشتن مردم ايران و عدم عدالت، انتقاد كردند و پيرامون حاكميت اسلامي مطالبي بيان داشتند، ايشان شاه را غيرصالح، مفسد و معزول از قدرت معرفي نمودند و مردم را به ايجاد حكومت اسلامي، عدالت و آزادي نويد دادند، آنان را به پايداري و ثبات قدم تشويق کردند، اهميت اين مطالب از آن جهت بود كه از زبان يك مجتهد مسلم شنيده ميشد، تكفير و تفسيق شاه عملا او را از سلطنت خلع مي‌كرد، آنهم در اجتماعي با اين كثرت و تأييد قاطبه‌ي حاضران در مسجد، همچنين مردم را نيز به آرامش دعوت نمودند.

مردم پس از اداي نمازجمعه و نماز عصر، با «درود بر خميني» مسجد را ترك كردند و تظاهرات و شعارها تا پل خواجو و خیابان چهارباغ خواجو ادامه داشت. اين نمازجمعه مانوري بود كه اكثريّت مردم اصفهان انجام دادند و مي‌خواستند به حكومت بگويند كه تا كجا و چگونه در صحنه هستند؟

جشن 15 شعبان و ماه رمضان و تبليغات وسيع روحانيّون در پيش بود، نظر امام خميني به خاطر ايجاد همبستگي بين مردم آن بود كه به مناسبت كشتار و مجروح شدن مردم در بسیاری از شهرهاي  ايران، جشن 15 شعبان، سالروز ميلاد حضرت مهدي (عج الله تعالي فرجه الشريف) در آن سال گرفته نشود، آيت‌الله طاهري نيز در اين رابطه اعلاميه اي صادر كردند، در نتيجه، آن سال غير از مؤسسات دولتی، مردم در جشنهاي نيمة شعبان دخالت نداشتند و از مردم هيچ كس چراغي روشن نكرد و شربت و شيريني توزيع نشد.

آيت‌الله طاهري تصميم داشتند كه نمازجمعه روز 6/5/57 را نيز در همان مسجد مصلّي برگزار كنند، ساواك و نيروي انتظامي و ديگر نهادهاي امنيتي و شوراي تامين استان مصمم شدند كه نگذارند كه اين نمازجمعه برقرار شود، از مدير اوقاف خواستند كه به عنوان متولّي اوقاف و مساجد، مانع برگزاري مراسم شود و آن را غيرشرعي بداند، كه به درخواست و ادعاي او كسي توجه نكرد و بالاخره نمازجمعة روز 6/5/57 هم باشكوه و عظمت بسياري برگزار شد.

در همان ايام، آيت‌الله آقاي طاهري در مجالس ترحيم مربوط به مرحوم حجت الاسلام حاج شيخ احمد كافي و آيت‌الله آخوند همداني و آيت‌الله سيد عبدالله شيرازي كه در اصفهان برگزار  شده بود شركت كردند و گاهي سخنان تند و تحريك كننده اي بيان مي داشتند كه باعث عصبانيت نيروهاي اطلاعاتي و امنيتي مي شد، بالاخره ساواك باز هم نتوانست وجود او را در اصفهان تحمّل كند، كميسيون امنيت استان، در تاريخ 10/5/57 تصميم گرفت كه ايشان را دستگير و مجددا از اصفهان تبعيد كند، ساواكيها در گزارشهاي خود آوردند كه: «تخفيف در تبعيد سيد جلال الدين طاهري باعث مغرور شدن او و تندروي در سخنرانيهايش شده است.»

همان روز 10/5/57 هنگامي كه ساعتها از شب گذشته بود و همه جا را سكوت فرا گرفته بود، عده زيادي از مأموران ساواك و شهرباني (حدود 200 نفر) به خانة آيت‌الله طاهري حمله مي كنند و با ايجاد رعب و وحشت و كشيدن اسلحه به روي ايشان و همسر و فرزندانشان كه مبادا فريادي برآورند و استمدادي داشته باشند،  ايشان را كه وسط حياط خانه اش خوابيده بود با همان لباسهاي معمولي بدون كفش و عينك، دستگير و با دست و چشم بسته، به سرعت به كميتة ضدخرابكاري اصفهان و از آنجا به تهران منتقل مي كنند و تا چند روز از زنده بودن و چگونگي حال ايشان كسي خبر نداشت.

از همان وقت مردم، اطراف خانه‌ی ايشان اجتماع مي كنند و شعار ميدهند و «درود بر خميني- سلام بر طاهری» و «مرگ بر شاه» سر مي‌دهند، كه منجر به حملة نيروهاي نظامي و تيراندازي و پرتاب گاز اشگ‌آور به مردم مي شود كه تعدادي زخمي و يكنفر به نام محمدعلي ذاكر حسين‌آبادي زخمي و در بيمارستان شهيد مي‌گردد و اين اولين شهيد مبارزات مردم اصفهان در سال 1357 مي‌باشد، كه باعث تاسف و تاثّر بسيار مردم گرديد.

 

تحصّن در بيت آيت الله خادمي

از صبح روز 11مردادماه، فرداي دستگيري آيت‌الله طاهري، بازارها بسته مي‌شود، تظاهرات و اجتماعات مردم بيشتر مي‌گردد، حمله به بانكها و مؤسسات دولتي شدت مي يابد، از گوشه و كنار شهر صداهاي اعتراض بلند مي گردد، جمعيت تظاهركننده از حسين‌آباد و از بازار به طرف منزل آيت‌الله حاج آقا حسين خادمي عالم انقلابي و بزرگ شهر و رئيس حوزه علميه اصفهان سرازير مي‌شود و مردم در بيت ايشان متحصّن مي‌شوند، آيت‌الله خادمي و ديگر علماي شهر، (جامعة روحانيت مبارز اصفهان) مردم كوچه و بازار، هر كدام جداگانه اعلاميه‌هاي اعتراضيه‌اي مي نويسند و منتشر مي كنند، به كنسولگري آمريكا و انجمن ايران و آمريكا حمله مي شود، آيت‌الله شهيد صدوقي و آيت‌الله شهيد مطهري از يزد و تهران براي حمايت از اعتصابيّون به اصفهان به منزل آقاي خادمي مي‌آيند و ديگر عالمان شهر و ديگر روحانيّون و احزاب و گروهها و انجمنهاي اسلامي و همة اصناف، اعلام همبستگي مي كنند، و همكاري و هم فكري با متحصّنين را وظيفه خود مي دانند.

جناح چپ و راست شهر در مبارزات هماهنگ مي‌شوند، تحصّن و اجتماع در منزل آيت‌الله خادمي، جناح سنتي روحانيّون را نيز به ميدان مي كشاند، آيت‌الله خادمي در طرفداري از آيت‌الله طاهري و براي آزادي ايشان سخنراني مي كنند، حجت‌الاسلام حاج سيدابوالحسن بدري و مرحوم حاج علي تابش از طرف آقاي خادمي نظارت بر تداركات متحصّنين را عهده دار مي‌شوند، كه آنها هم مورد خشم و غضب ساواكي ها قرار مي گيرند. 

فرزندان كوچكتر آيت‌الله خادمي آقايان: حاج سيد محمدعلي خادمي و حاج سيد مهدي خادمي در بيت آقا حضور فعال داشتند و متحصّنين را گرامي مي داشتند و وسائل رفاه آنان را فراهم مي‌كردند، آقايان: اكبر پرورش و حسنعلي زهتاب و ديگر فرهنگيان نيز از كارگردانهاي سخنراني‌ها و برنامه‌هاي تبليغي بيت آقاي خادمي بودند، همچنين آقايان حاج محمد توكل و حاج محمود نباتي و... جزو فعالان اين تحصّن بودند.

در و ديوار كوچه و منزل آيت‌الله خادمي از اعلاميه و عكس شهدا و انقلابيون پر بود، هر گروه و هر دسته اي اعلاميه‌هاي همبستگي خود را به ديوار نصب مي‌كردند، تصوير مورد قبول و اتفاق همه، عكس امام، آيت‌الله مصطفي خميني، دكتر علي شريعتي، آيت‌الله طاهري و شهداي نهضت بود.

ساواك رايزني‌هاي بسياري براي برچيدن تحصّن انجام و قول‌هائي مي دهد ولي آيت‌الله خادمي و مردم آن را نمي پذيرند، تهديدهاي بسياري انجام مي شود، ساواك نگران شروع ماه رمضان و احساساتي شدن بيشتر مردم است.

با شروع ماه مبارك رمضان سال 57 (1398 هجري قمري)، تدارك لازم ديده مي شود، مردم در همان كوچة بن‌بست آيت‌الله خادمي و خانه‌هاي اطراف، ترتيب نمازجماعت و دعا و نيايش و سخنرانيهاي مداوم را مي دهند.

از طرف گروههاي متفاوت سخنراني و قرائت بيانيّه‌ها انجام مي گردد و مردم در همانجا به صرف افطار و سحري مي پردازند، از طرف مردم پذيرائي به نحو احسن عملي مي شود، كه هيچ مشكلي پيش نمي‌آيد.

آقاي مهندس رضا ميرمحمد صادقي از طرف آيت‌الله خادمي و متحصّنين تعيين مي شود كه در كميتة مشترك ضد خرابكاري تهران با آيت‌الله طاهري ملاقات كند و خبر سلامتي ايشان را براي مردم بياورد، چون او با آيت‌الله طاهري نيز قرابت سببي داشت، او از تيمسار ابوالفضل تقوي رئيس ساواك اصفهان مي‌خواهد كه ترتيب ملاقات او را با آيت‌الله طاهري بدهد.

رئيس ساواك اصفهان براي پرويز ثابتي ادارة 312 ساواك (اداره 312مربوط به بخش احزاب و دسته‌جات سياسي و مذهبي افراطي بود) مي‌نويسد: «آقاي ميرمحمد صادقي قبلا چنين قولي نسبت به يكي از افرادي كه سالها باعث تشنّج در اصفهان بود به نام «آقاي صلواتي» به اينجانب داد و زندگي او را از اصفهان به يزد منتقل كرد و به قولي كه داده بود عمل كرد...»(انقلاب اسلامي به روايت اسناد ساواك، استان اصفهان، جلد سوم ص113)

ساواك مي‌خواست به وسيلة مهندس ميرمحمد صادقي، مشكل آقاي طاهري را حل كند كه ايشان نيز در قِبَل آزادي، سكوت كند و يا ديگر به اصفهان نيايد، كه نه آقاي ميرمحمد صادقي چنين قولي به كسي داده بود و نه آقاي طاهري اهل سكوت و خاموشي بود، بالاخره اجازة ملاقات داده شد، و پس از ملاقات، چون مهندس ميرمحمد صادقي به اصفهان برگشت در جمع متحصّنين گفت: «حال آقاي طاهري خوب نيست».

ساواك شرط آزادي آقاي طاهري را اظهار ندامت ايشان قرار ميدهد، كه آقاي طاهري هرگز زير بار اين عار نمي رود و دل به زندان انفرادي خوش مي‌كند.

حضرت امام خميني به مناسبت شروع ماه مبارك رمضان سال 1398 قمري در روز 15/5/57 اعلاميه اي صادر مي كنند و فاجعة اصفهان را به علما و مردم اصفهان تسليت مي گويند و اشاره به فجايع ديگر شهرستانها و كشتار مردم مي كنند، مي نويسند:

«.... امروز ملت شجاع و به پا خواستة ايران شاهد موج عظيم ضد شاهي كه بر اثر يكي ديگر از اعتصابات بزرگ اصفهان كه به پشتيباني از روحانيّت بيدار و مسئول خود به عنوان اعتراض به اعمال غيرقانوني و انساني رژيم است مي‌باشد...»(همان منبع، ج 3، ص147)

در اين اعلاميه مردم را به وحدت و افشاي جنايتهاي شاه فرا مي‌خوانند و در پايان مي آورند: «...اينجانب از همبستگي روحانيّون معظم و اهالي محترم اصفهان كه در جريانات اخير با پشتيباني بي دريغ خود روحانيّون را تنها نگذاشتند و دين خود را به اسلام و مسلمين ادا نمودند، تشكر مي كنم و از خداوند متعال توفيق و تاييد همگي را خواستارم». (نقل از: صحيفية نور، ج2ص86)

مردم متحصّن در منزل آيت‌الله خادمي و دانشجويان نيز اعلام كردند: كه اگر آيت‌الله طاهري تا روز 18 مرداد آزاد نشود اعتصاب عمومي‌خواهند كرد، پيوسته از دانشگاهها و شهرهاي ديگر اعلام همبستگي مي شد، خبرنگاران خبرگزاريهاي خارجي با آيت‌الله خادمي و ديگر دست اندركاران تحصّن، مذاكره و مصاحبه مي‌كردند، كه همة اين اقدامات براي مسؤلان شهر و مقامات ساواك غيرقابل پذيرش و مشكل ساز بود.

ساواك به آيت‌الله خادمي و به آقازاده‌هاي ايشان ابلاغ كرد كه جان آقا در خطر است و عده اي كمونيست مي‌خواهند آقا را به قتل برسانند و بعد شايع كنند كه ساواك اين كار را انجام داده است، از طرف ديگر به آقاي دكتر محمدرضا خادمي پسر بزرگ آقا كه پزشك بود، اخطار كردند كه به عنوان مريضي آقا را از معركه بيرون ببرد، تا با خيال راحت مردم را منكوب و مغلوب كنند و به جان آنها بيفتند، كه اين تمهيدات سازمان امنيّت مؤثر واقع نشد و آيت‌الله خادمي زيربار هيچ تحميلي نمي رفت، بالاخره ساواكي ها براي مرعوب كردن آقاي خادمي اعلام كردند كه او مسئول عواقب اتفاقاتي مي‌باشد كه از اين به بعد پيش مي‌آيد.

در آن چند روز، خانة آيت‌الله خادمي مركز انقلاب ايران و محل سخنراني و وعده‌گاه همة انقلابيون و گروههاي سياسي كشور بود. و من نيز كه در يزد تبعيد بودم و خود نمي توانستم در آن اجتماع حضور داشته باشم، از آيت‌الله صدوقي درخواست مي‌كردم كه افرادي را براي اعلام همبستگي به اين تحصّن بفرستند، و يك مرتبه خودشان نيز آمدند و حمايتهاي مادي و معنوي جدّي از اين حركت مردم اصفهان داشتند، آمدن امثال آيات صدوقي و مطهري براي دادن روحيه به مردم بسيار مؤثر بود، آيت‌الله صدوقي با ديگر عالمان شهر هم ملاقات داشتند، و با آنكه ماه رمضان بود، ساعت به ساعت بر جمعيت مردم در تحصّن افزوده مي شد و ساواك در ترس و وحشت بود كه مبادا اين جريان به جاهاي ديگر و شهرهاي ديگر سرايت پيدا كند، تظاهرات و آتش سوزيها و شيشه شكستن‌هاي ساير جاها را به متحصّنين اين خانه نسبت مي‌دادند.

ساعت 10 شب 19/5/57 (پنج رمضان) پايان ده روز تحصّن مردم در منزل آيت‌الله خادمي شد، چون احساس مي شد كه تهديد ساواك و شهرباني جدي است و امكان دارد كه تعدادي كشته شوند، آيت‌الله خادمي پايان تحصّن را موقتا اعلام مي كنند، مردم در حال رفتن به خانه‌هايشان بودند كه مورد هجوم وحشيانه نيروهاي نظامي قرار ميگيرند و تعداد بسياري زخمي و تعدادي شهيد مي‌شوند.

افرادي نيز كه در منزل آيت‌الله خادمي مانده بودند براي دفاع از خود از روي بام به طرف مأموران سنگ اندازي مي‌كردند، از ساعت 10 شب تا ساعت 3 بامداد عمليات تهاجمي همچنان ادامه داشت، تيراندازي و پرتاب گاز اشك آور لحظه اي قطع نمي شد و براي ساكنان كوچه «شيخ ابومسعود» كه منزل آيت‌الله خادمي در آن قرار داشت شب وحشتناكي بود.

بالاخره خانة آيت‌الله خادمي را تخليه مي كنند و مردم نگران جان آقاي خادمي بودند كه فرزندانشان ايشان را به خانه‌هاي اطراف منتقل مي نمايند.

شهداي اين حمله، كه به نام «شهداي پنجم رمضان» معروف شدند عبارت بودند از: شهيد اصغر نوري، شهيد دوازده امامي، شهيد رسول نم نبات، شهيد علي مرادي، شهيد رسول باطني، شهيد حسن زارع، شهيد محمد حسن منتظري، شهيد صفرعلي غلامي، شهيد مهدي قيّوميان، كه در گورستان تخت پولاد، جداي از شهداي ديگر در كنار تكيه گلزار، مقابل كلانتري 16 مدفون هستند، یکی هم در کنار امامزاده درب امام مدفون است.

 

حكومت نظامي اصفهان

از صبح روز 20 مرداد 57 در اصفهان حكومت نظامي اعلام كردند و سرلشگر رضا ناجي را فرماندار نظامي اصفهان معیّن کردند، قيام مردم اصفهان شكل ديگري پيدا كرد و درگيري با حكومت نظاميان با جنگ و گريز و آتش زدن لاستيك به صورت جديدي آشكار شد، خبرگزاريها اين فاجعة وحشتناك را كه در اصفهان انجام و منجر به زخمي و شهيد شدن تعداد زيادي شده بود گزارش كردند و عكس‌هاي تانكها و زره پوشها را كه به داخل خيابان‌هاي شهر آمده بودند در نشرياتشان مي‌آورند.

با هر تمهيدي كه حكومتي‌ها به كار مي بردند، اوضاع شهر اصفهان آرام نمي گرفت و بلكه بدتر مي‌شد.

ساواك سعي مي‌كرد، اعلاميّه‌ها و نوارهاي آيت‌الله طاهري را جمع آوري كند تا به استناد آن، در دادسراي نظامي بتواند ايشان را محكوم نمايد، ساعت منع عبور و مرور در شهر، ابتدا ساعت 30/17 و سپس به ساعت 20 بعدازظهر تغيير پيدا كرد، ولي مردم شبها روي بامها با صداي بلند، «الله اكبر» و «مرگ بر شاه» مي گفتند و امان را از مأموران حكومت نظامي مي بريدند.

حضرت امام به مناسبت فاجعة كشتار پنجم رمضان اصفهان و حمله به بيت آيت‌الله خادمي، اعلاميه‌اي صادر كردند، در آن اعلاميّه  آمده بود: «امروز شعار مرگ بر شاه، شعار ملّي شده و...» كه اين اعلاميه، مردم اصفهان را بيش از پيش تشجيع و تشويق به مبارزه كرد.

تعدادي از روحانيّون و فرهنگياني كه در تنظيم برنامه‌هاي منزل آيت‌الله خادمي دست داشتند، چند روزي دستگير شدند، شنيده شد كه به آقاي حسنعلي زهتاب در آن شب كتك مفصلي زدند.

پس از چند روز بازداشت، برخي از اين افراد با دادن تعهدهائي! آزاد شدند، كه برخي تعهدها خجالت‌آور بود.

سرلشگر رضا ناجي فرماندار نظامي اصفهان با شدت و خشونت با مردم برخورد مي‌كرد، ولي جنگ و گريزها آنقدر زياد بود كه از حكومت نظامي و ساواكي ها و نيروهاي نظامي و انتظامي كاري ساخته نبود.

بالاخره پس از سي‌ويك شب كه آيت‌الله طاهري در حبس انفرادي، در كميته مشترك تهران گذرانده بودند، در يكي از روزهاي اول ماه آبان ايشان را به بهداري زندان قصر منتقل مي كنند، در همان موقع آيت‌الله طالقاني در بهداري زندان قصر بستري بودند كه با هم ملاقات مي‌نمايند، روز هشتم آبان، آيت‌الله طالقاني از زندان قصر و آيت‌الله منتظري از زندان اوين آزاد مي‌شوند.

چند روزي كه مي گذرد، يك شب فردي به نام تيمسار سجده‌اي به بهداري مي رود و خود را به آقاي طاهري معرفي مي‌كند كه من رئيس جديد ساواك اصفهان شده‌ام و مي‌خواهم با كمك شما اصفهان را آرام كنم، به اتفاق هم مي‌خواهيم به اصفهان برويم.

در يكي از روزهاي دهة آخر آبان ماه (23/8/57) بود كه با يك هواپيماي كوچك كه فقط سه مسافر داشت، تيمسار سجده‌اي و همراهش و آقاي طاهري، به اصفهان آمده و در يك فرودگاه نظامي فرود مي‌آيند، در هواپيما، سجده‌اي از آقاي طاهري مي‌خواهد كه با او سخني بگويند، كه آقا جواب مي دهند: من با شما حرفي ندارم.

هنگام پياده شدن، تيمسار تقوي، رئيس پيشين ساواك اصفهان به استقبال آنها آمده و به آقاي طاهري مي گويد: به فكر خونهاي مردم باشيد، نگذاريد در اصفهان اينقدر خون ريخته شود، آيت‌الله طاهري مي گويند: «شما مردم را نكشيد و خون نريزيد، همة كشتارها به دست شما انجام مي‌شود و...»

بالاخره همان شب پنهاني آقا را به خانه اش مي‌رسانند، تا  كسي خبردار نشود و استقبالي انجام نگردد، ولي كم‌كم مردم متوجه شده و به طرف خانة ايشان هجوم مي‌آورند، آقا هم به استقبال آنها رفته و براي آنها سخنراني مي‌كند.

آيت‌الله طاهري از آن روز هم مثل روزهاي قبل ساكت ننشست و در تمام مراسم‌ها و راهپيمائيها شركت فعّال مي‌كرد، در تحصّن علماي تهران در مسجد دانشگاه تهران و در تحصّن علماي اصفهان در مسجد سید حضور فعّال داشت.

 در همان موقع علماي متحصّن تهران مي‌خواستند نامه‌اي براي امام بنويسند كه شاپوربختيار، آخرين نخست وزير شاه را به حضور بپذيرند، كه آقاي طاهري مانع مي‌شوند و مي‌فرمايند كه در اين مورد با خود امام مشورت شود، كه احمد آقا فرزند امام از طرف ايشان مي گويد كه ايشان بختيار را قبل از استعفاء نمي‌پذيرند، نوشتن نامه منتفي مي‌شود، كه اگر نامه نوشته شده بود و امام بختيار را نمي‌پذيرفتند، براي علماي متحصّن شايسته نبود.

گر چه همان وقت گفته مي‌شد كه عده اي تأخير ورود امام و استعفاي بختيار و دعوت بختيار از امام براي آمدن به ايران، همه را دفع‌الوقت و توطئه دانسته و عوامل نفوذي بين متحصّنين اين پيشنهادها را داشتند تا راهي براي ساكت كردن مردم بيابند، و بگويند رابطه با دفتر امام در نوفل لوشاتو به صورت محرمانه انجام شده است و همه ادعاها دروغ بوده است.

بدين ترتيب آقاي طاهري در تمام صحنه‌هاي انقلاب حضور جدّي داشت و با جان‌فشاني و شهامت و شجاعت در تمامي سخنراني‌ها، نمازجمعه‌ها، راهپيمائي‌ها و درگيريها حاضر بود، خدايش سلامت دارد و حسن عاقبتش عنايت فرمايد. (انشاءالله)

 

آيت‌الله طاهري اصفهاني پس از پيروزي انقلاب اسلامي

به ياري خدا و همّت مردم و رهبري امام خميني، انقلاب اسلامي ايران به پيروزي رسيد، روز 22 بهمن سال 1357 روز به ياد ماندني در تاريخ ايران شد، آيت‌الله خادمي و آيت‌الله طاهري در اصفهان در اوج اقتدار بودند، احكام و فرامين آقايان مطاع بود، همة مسؤلان و مردم گوش به فرمان آقايان داشتند، كميته‌هاي مسلّحي زير نظر آقايان راه‌اندازي شد، شمال اصفهان در تيول طرفداران آقاي خادمي و جنوب اصفهان در اختيار طرفداران آيت‌الله طاهري قرار گرفت، آقايان آيات با هم مسأله اي نداشتند ولي طرفداران هر كدام دنبال موقعيّت و مقامي بودند و دوست داشتند كه قدرتها را به چنگ آورند، از همان گام اول امكان درگيري بين هواداران هر كدام پيش‌بيني مي‌شد، خود آقايان هم نگران اين امر بودند، نمدي به دست آمده بود و هر كسي از آن نمد كلاهي مي‌خواست!.

من بينوا و بي خبر از همه جا به يزد (تبعيدگاه پيش از انقلاب خود) بازگشته بودم و تصميم نداشتم كه به اصفهان بيايم و در پست و منصبي قرار بگيرم، اما به خاطر همين اختلافها و نفوذ انجمن‌هاي غيرانقلابي و حزب توده در برخي نهادها و كميته‌ها و ادارات، آقايان خادمي و طاهري، مرا نامزد فرمانداري اصفهان كردند و استاندار آقای دکتر واعظی اصفهانی از سوی امام تعیین شده بود.

با اينكه آيت‌الله صدوقي مخالف آمدن من به اصفهان بودند، بالاخره با اوامر مؤكّد آقايان، به اصفهان آمدم و فرماندار شدم و آقايان خادمي و طاهري با محبّت، از آمدن من استقبال كردند، تا وقتي كه فرماندار بودم با عنايت خاص خود از من حمايت داشتند و درخواستهاي مرا مي‌پذيرفتند و صميمانه از آقايان و دفترهاشان خواستم كه كارهاي اجرائي شهر را به من واگذارند كه منتخب خود آقايان بودم.

شبي به حضور آقاي طاهري رفته بودم كه انبوه نامه‌ها، شكايت‌ها، درخواست‌ها را در برابرشان ديدم، با پريشاني و خستگي مفرط به من فرمودند: با اين انبوه نامه‌ها چه بايد بكنم؟ معروض داشتم كه زير همة آنها بنويسيد: «جناب فرماندار اقدام شود»، و من روي روال قانوني (با قدرتي كه در آن زمان داشتم) و همكاري و همراهي مردم و كارمندان و كارشناساني كه در فرمانداري حضور داشتند، كارها را انجام مي‌دهيم،  خود را به زحمت نيندازيد و كارها را به ما واگذاريد، آقا خوشحال شدند، ولي با توجه به شرايط آن زمان، مردم براي مسائلشان باز هم مستقيما به دفتر آقايان مراجعه مي‌كردند و ايشان همچنان از مشكلات و ناراحتي‌هاي مردم باخبر بودند و موارد را پيگيري مي‌كردند، لذا ديگر به كارهاي اساسي نمي‌رسيدند و فرصت فكر كردن براي ايشان به وجود نمي‌آمد.

بعد از پيروزي، بيشتر وقت آيت‌الله طاهري صرف رسيدگي به شكايات مردم و خانوادة دستگير شده‌ها، فقر و نداري و كمبودهاي جامعه مي‌شد، تقريبا همة ادارات تعطيل شده و مراجعات مردم به اين دو بيت بود، از آن طرف هم سوء استفاده‌گرها و تخلف كننده‌ها هم ميدان پيدا كرده و هر كار خلافي را مرتكب مي‌شدند، از ساختن ساختمان‌هاي بي‌رويّه و قطع درختان و بريدن كانالها و... از سويي برخي نهادها و كميته‌ها به خانه‌هاي مردم مي‌ريختند و بي حساب و كتاب بازداشت مي‌كردند و در اموال مردم تصرف‌هاي نابجا داشتند، بسياري از برخوردها مطلقا اسلامي نبود، و تبعات منفي داشت و درد سر همة آنها را بر سر اين دو آيت‌الله مي‌ريختند، و گاهي از يكي اجازه‌اي مي‌گرفتند و از ديگري خلافش را و گاهي براي دستگيري بعضي متخلفان، بين افراد مسلّح طرفين درگيري پيش مي‌آمد.

به سراغ هر كدام از آقايان كه مي‌رفتيم خسته و رنجور و افسرده‌شان مي‌يافتيم، عده‌اي هم از روي عناد، گروه‌ها و ارباب دعوا را به خانه‌هاي آقايان هدايت مي‌كردند و ما اگر تصميمي مي‌گرفتيم كه مثلا از احتكار مواد غذايي و مايحتاج ضروري خانواده‌ها (مرغ يا برنج) جلوگيري كنيم، آنها كه منافعشان به خطر مي‌افتاد دسته‌جمعي ابتدا به خانه اين آقا و بعد به خانة آن آقا مي‌رفتند و از ما شكايت مي‌كردند و دستوري خلاف تصميم ما را مي‌گرفتند، هر كدام كه گفتارشان خلاف تصميم ما بود آن را چماق كرده و مي‌خواستند كه بر سر استانداري و فرمانداري بكوبند، واقعا اوضاع عجيب و غيرقابل كنترلي بود!

عده‌اي به طرق مختلف براي بي نظمي، ناامني و...  بهانه تراشي مي‌كردند، برخي تصميم داشتند كوره‌هاي ذوب آهن را از بين ببرند، پالايشگاه اصفهان را فلج كنند، در سازمان آب و فاضلاب و ديگر ادارات اختلال ايجاد نمايند كه آب شهر قطع شود، در شهر تظاهرات و راهپيمائي‌ها،  براي بيكاري و حقوقي كه در گذشته پايمال شده بود، برپا مي‌كردند و گاهي خشونت‌هائي اعمال مي‌نمودند، هرج و مرج ايجاد مي‌كردند و... كه در بيشتر موارد دست به دامن آقاي طاهري مي‌شديم.

درگيريهائي كه در منطقه سميرم و يا اطراف نجف‌آباد و در مكان‌هاي ديگر، مخصوصا آنها كه توسط كمونيست‌ها پيش مي‌آمد، همه با دخالت و همكاري حضرت آيت‌الله طاهري، برطرف مي‌گرديد، در آن زمان كه نيروي نظامي و انتظامي و امنيتي منسجمي نداشتيم، تنها تعدادي از جوانان علاقمند هر محل در مساجد جمع مي‌شدند و زير نظر امام جماعت مسجد به عنوان «كميته انقلاب» فعاليت  مي‌كردند، البته تمامي آنها هم مورد اعتماد و شناخته شده نبودند.

در نهايت، با محوريّت و حضور اين دو آيت الله و همراهي و حمايت مردم، بسياري از معضلات و مشكلات سال اول انقلاب حل مي‌شد. وجودشان براي حكومتيان، با بركت و آرامش بخش بود.

در روز 10 فروردين ماه 1358 كه روز رفراندوم و همه پرسي براي جمهوري اسلامي و نوع حكومت بود، به اتفاق آيت‌الله طاهري از چند حوزة انتخابيه تا محل سگزي بازديد كرديم، به تعدادي از روستاها رفتيم.

من سعي داشتم همراه و همگام و واسطه‌العقد بين آقايان باشم و با هر دو در هر شرايطي تفاهم برقرار كنم، براي هيأت نظارت و كارهاي اجتماعي، از هر دو دفتر افرادي را مي‌خواندم تا همه جا تفاهم حداكثري برقرار شود، گر چه بعضي‌ها قصد برهم زدن تصميم‌هاي مرا داشتند، ولي در آن زمان من با قدرت كار خود را انجام مي‌دادم.

من در يك اتومبيل كهنة «شورلت ايران» مي‌نشستم، كه از زمان طاغوت به جا مانده بود، چون غير از اتومبيلهاي تشريفاتي ميهمانها، بقيه قديمي و از مدل افتاده بود، با اين حال آقاي طاهري حاضر نبودند در آن اتومبيل سوار شوند و من در كنار ايشان در اتومبيل پيكان قراضة ديگري مي‌نشستم و به بعضي بازديدها مي‌رفتيم تا وقتي مجبور نشدند كه به خاطر مسائل امنيتي در اتومبيلهاي ضدگلوله بنشينند، همواره سوار پيكان مستعمل مي‌شدند.

در انتخابات مجلس خبرگان در سال 1358، راي اول استان اصفهان را كه نزديك به 2 ميليون بود، به دست آوردند و در مجلس خبرگان اول نقش فعالي در تدوين قانون اساسي داشتند.

روز سوم آبان 1358مجددا از طرف حضرت امام خميني حكم امامت جمعة اصفهان براي ايشان صادر گرديد و ابلاغ شد، در صورتي كه نمازجمعه در اصفهان هيچگاه و در هيچ شرايطي تعطيل نشده بود.

حضرت امام خميني، فوق العاده به آقاي طاهري علاقمند بودند و آيت‌الله طاهري هم بنا به قول خودشان عاشق حضرت امام بودند و در مواردي كه من خدمت امام بودم، اين عنايت را ابراز مي‌فرمودند. (داستان اين عشق وعلاقه و مطالب ديگر را انشاءالله در خاطرات خود مي‌آورند، كه من اصرار دارم اين خاطرات انشاءالله تدوين شود.)

در جريان جنگ تحميلي آيت‌الله طاهري بيشترين حضور و خدمت را در جبهه‌هاي جنگ داشتند، دائما در «لشگر امام حسين(ع)» حاضر مي‌شدند و با سردار بزرگ، مرحوم شهيد حاج حسين خرازي از خطوط مقدّم، مقرها و سنگرها بازديد مي‌كردند.

حضور ايشان در جبهه‌هاي جنگ به رزمندگان اسلام روحيّه مي‌داد، آنقدر رزمندگان به ايشان علاقمند شده بودند كه تصاوير حضرت امام خميني، آيت‌الله العظمي منتظري و آيت‌الله طاهري را روي يك پوستر چاپ و در تمام سنگرها و مقرها نصب كرده بودند و از ايمان و شهامت آقايان الهام مي‌گرفتند. من در بازديد از جبهه‌ها تا سال 1364 اين تصاوير را مشاهده مي‌كردم.

آيت‌الله طاهري نقش عمده اي در پيروزي رزمندگان اسلام داشتند و در اصفهان و در جبهه‌ها همه جا حامي و عملا در كنار آنها بودند و پيوسته آنها را تشويق و نيازهاي مادي و معنويشان را برآورده مي‌كردند.

در جريان انتخابات رياست جمهوري در دوره اول، ايشان به خاطر كارداني و اطلاعات وسيع و طرحهاي انقلابي دكتر سيدابوالحسن بني صدر مثل ديگر علماء از او حمايت داشتند و همين امر باعث شد كه بين ايشان و سران حزب جمهوري اسلامي كه مخالف بني صدر بودند و خودشان پس از حذف آقاي جلال‌الدين فارسي ديگر كانديدائي نداشتند، شكراب شود.

به مرور زمان به خاطر برخي موضعگيريها و قاطعيّت‌ها و حمايت از آيت‌الله العظمي منتظري، پس از دوران كناره‌گيري و حصر، محافظه‌كاران و گروه‌هاي فشار عليه آقاي طاهري اقداماتي انجام مي‌دادند، فعاليت آنها عليه آيت‌الله طاهري روز به روز بر محبوبيّت و موفقيّت ايشان بين مردم افزوده‌تر مي‌شد، به طوري كه در انتخابات ميان دوره‌اي دورة سوم خبرگان، باز هم بيشترين راي را آوردند كه در استان اصفهان نزديك به يك ميليون و نيم بود، در صورتيكه ديگر افراد انتخاب شده در اين دوره با حدود سي- چهل هزار رأي به آن مجلس راه يافته بودند، اين مقدار رأي بيش از هر كدام از انتخاب شده‌هاي مجلس خبرگان در سطح كشور بود.

گروه‌هاي فشار، در روز قدس، جمعه‌ي آخر ماه مبارك رمضان، 25 ديماه سال 1377 ضمن توطئه‌اي در ميدان امام به تحريك گروه‌هاي منافق و مخالفان سياسي از منحرفان و راستگراهای فریب خورده، عليه ايشان شعارهائي دادند و هنگام خواندن خطبه، ميله‌هائي را كه همراه آورده بودند، به طرف جايگاه نمازجمعه پرتاب كردند و قصد داشتند آيت الله طاهري را مورد اهانت و ضرب و شتم قرار دهند كه انبوه مردم و احساسات حاميان ايشان، آن گروه چماقدار را منفور و مطرود ساخت.

همان روز راديوي بي‌بي‌سي با من مصاحبه كرد و من ضمن اظهار تأسف از كوتاهي سپاه پاسداران در حفاظت ميدان و بازگذاشتن دست آن مزدوران بي‌هويت، از آنها انتقاد كردم، در نتيجه سپاه از من به دادگستري شكايت كرد و با اينكه من اسامي افراد حمله كننده و فيلم آنها و سمتهايشان را مشخص كرده و به دادگاه داده بودم، ولي در اثر پافشاري نمايندة سپاه، مرا به دويست هزار تومان جريمه نقدي! محكوم كردند! و هر چه قاضي مربوطه از فرد اعزامي از طرف سپاه خواست كه با مقامات مربوطه و فرمانده‌اش تماس برقرار كند و آينده اين حركت را كه به زيان سپاه خواهد شد از جمله که من در همه جا خواهم گفت و نوشت، يادآوري نمايد، ولي او توجه نكرد و اينان نيز بدون توجه به مدارك ارائه شده، دويست هزار تومان محكوميّت مرا اعلام كردند، كه من اجبارا آن مبلغ را پرداختم و به جاي آنكه مهاجمان محاكمه و محكوم گردند، برخي دوستان آقاي طاهري مثل من و آقاي رسول قريشيان و آقای مداح و دیگر نزديكان آيت‌الله طاهري به جريمه نقدي محكوم شدند!

آيت‌الله طاهري در اثر كهولت و پوكي استخوان يكي دو مرتبه به زمين افتادند و پايشان شكسته شد كه مدتها بستري بودند، دوستان بسياري به خانة ايشان رفت و آمد داشتند و در همان شرايط و به موقع آيت‌الله، اطلاعيه‌هاي لازم را امضاء و منتشر مي‌كردند و در مراسم‌هاي ويژه دوستان و آشنايانشان شركت مي‌نمودند.

 

 

خدمات اجتماعی

حضرت ايشان براي ساختمان طبقة دوم مدرسة صدر بازار اقدام نمودند و اين كار عظيم را با همت والاي خود به پايان رسانيدند، بدينوسيله بعد از دهها سال كه از ساختمان اين مدرسه گذشته بود و طبقه دوم آن براي استفاده طلّاب آماده نشده بود، با كمك مردم و مسؤلين استان و كشور، توانستند اين اقدام اساسي و بزرگ را براي خدمت به حوزه علميّه اصفهان انجام دهند.

از ديگر اقدامات شايسته ايشان، ساختن و آباد كردن مسجد مصلّاي اصفهان در كنار تخت فولاد بود كه با همكاري جمعي از مسؤلين و مردم با پشتكار بسيار، با امكانات مدرن و جديد به وضع آبرومندي شروع كردند و آنجا را به مرکز عبادی، سیاسی، تفریحی، اقتصادی و فرهنگی تبدیل نمودند، آن مرکز بلندترین گنبد دنیا را دارا خواهد شد و مناره‌های آن مسجد چون برجهای شهرهای مهم جهان گردان و نظرگاه زیبای شهر می شود، که شاید این مصلّی در دنیا بی نظیر باشد، که موزه و کتابخانه و مراکز فروش برای آن در نظر گرفته شده است و قسمتهائی از آن مورد استفاده قرار گرفته است.

از اقدامات دیگر ایشان تعمیر و احیای کتابخانه پربار مدرسة صدر بازار بود که مورد استفادة طلّاب حوزه علمیّه اصفهان قرار میگیرد.

از اقدامات و همراهی دیگر حضرت ایشان برای حل معضلات و مشکلات لاینحل شهر، تغییر محل گورستان اصفهان به خارج شهر، بازکردن اتوبانهای کمربندی شهر که از کنار پادگانهای ارتش می گذشت و امکان هر اقدامی از مسؤلان شهر سلب شده بود و همه به بن‌بست رسیده بودند، با وساطت و فعالیت آقای طاهری، موافقت نهادهای نظامی تا سطح بالا جلب شد و مشکل مردم شهر حل گردید.

امید است که ادامه اتوبان شهید صیاد شیرازی که به پل غدیر ختم شده و باید از داخل زمینهای پادگان هوانیروز اصفهان بگذرد و حدود ده سال‌ است که معطل مانده با تلاش مسولان شهر بازگشائی گردد.

فعالیت دیگر جناب آقای طاهری حمایت و نظارت بر خیریه‌ها، مخصوصا خيريّه محمد امین (ص) در منطقه حسین آباد بوده است که به زندگی و نیازهای بسیاری از مستضعفان محل رسیدگی دارد و آنان را زیر پوشش آورده است.

کتابخانه مسجد اعظم حسین آباد، با کتابهای بسیار، برای استفاده دختران و پسران جنوب غرب ساخته و پرداخته گردید.

با اجازه و همکاری ایشان در کنار مسجد اعظم حسین آباد استخر و تأسیسات ورزشی برای استفاده اهالی محل احداث و در اختیار مردم قرار گرفته است.

قابل ذکر است كه جناب ایشان منزل مسکونی خود را برای آموزش و ارتقاي سطح فرهنگ بانوان محل و تاسیس یک مرکز علمی به نام «فرهنگسرای اندیشه» با قیمتی نازل (شاید یک سوم قیمت) در اختیار شهرداري اصفهان قرار دادند و من در جریان انتقال آن بودم و امروز خیل عظیمی از دختران و زنان به آنجا رفت و آمد داشته و از آن بهره مند می شوند.

 

 

استعفا ی به مردم

آیت الله طاهری در روز 17 تیرماه سال 1381 از امامت جمعه‌ی اصفهان به مردم استعفاء دادند، متعاقب آن من در مصاحبه با رسانه‌های داخلي و خارجی اقدام ایشان را مورد تأیید قرار دادم، کار ایشان موجی در جهان ایجاد کرد، من همان زمان به کشور رومانی و روسیّه رفته بودم، که بحث اکثر ایرانیان، استعفای آيت الله طاهري، آن هم به مردم بود.

در متن این استعفا ابتدا در مورد حاکمان و علمای صالح و فاسد بحث داشتند و احادیثی را نقل کرده بودند، سپس به واقعیتهای ملموس جامعه و انحراف از خطّ اسلام و امام اشاره می نمایند و ثروت اندوزی و رانت خواری برخی مسئولان و آقازادگان را یادآور می شوند و از اسراف و تبذیرها، شعارهای تکراری، تکاثر و تبلیغات بیهوده، اجحاف و قانون شکنی، تورّم و گرانی، فاصله‌ی طبقاتی، ضعف شدید مدیریّتی ، اقتصاد بیمار، فساد اداری، نقص ساختار سیاسی، اختلاس و ارتشاء، اعتیاد و فساد، تزویر و عوام فریبی حکّام، تسویه حسابهای خصوصی، عدم تعهّد به قانون، حضور نهادهای نامرئی در زندگی مردم، باندهای مافیائی، خلع ید مجلس، وجود اهرمهای مطلقه، نامتناهی و مادام العمر، اسکله‌های غیر دولتی و نامتعارف، رانت خواری و یغماگری، فراری دادن مغزها، بگیر و ببندهای غیرقانونی، حصر و حبسهای نامألوف، قانون‌گریزی مسؤلان، ایزوله کردن ارباب فکر و اندیشه، توقیف بی رویّه مطبوعات، حبس نامشروع ارباب جراید، نظارت جناحی و استصوابی، دادگاه ویژه روحانیّت، فلج کردن دولت، بافت نامطلوب شورای مصلحت نظام، مردم را هیچ انگاشتن، بر شیپور قدرت دمیدن و مردم را رها کردن و... مطالبی آورده بودند.

در آخر اشاره به خودمحوری و قدرت‌طلبی مسولان کرده و اینکه چگونه از دین سوء استفاده‌ها می شود و حاکمیّت چماق به دوشان را تثبیت می کنند و دین را خشن می نمایانند، به فاجعه 18 تیر، حمله به خوابگاه دانشگاه تهران و قتلهای زنجیره‌ای، شکستن حریم مرجعیّت با حصر آیت الله العظمی منتظری و... اشاره فرموده و در پایان از مردم به خاطر قصورهائی که انجام شده پوزش طلبیده بودند.

این نامه عجیب در تاریخ کشور باقی ماند و نام آیت الله طاهری را جاودانه ساخت، چه بسیار که این نامه را در رسانه‌ها و سایتها منتشر كردند و به گوش جهانیان رساندند.

این نامه باعث تأثر علاقمندان به ایشان نیز گردید، چون آنها امید داشتند که ایشان با سلامتی کامل بتوانند، امامت‌جمعه اصفهان را همچنان ادامه دهند، چون پر جمعیّت ترین نمازجمعه در شهرهای بزرگ بعد از تهران بود و از نظر محتوی، خطبه‌های ارزنده‌ای ایراد می گردید و در آن گفتارها به كسي تهمت و اهانت وارد نمي شد.

پس از این استعفاء در تاریخ 20/4/81 از سوی مقام معظم رهبری نامه ای گلایه‌آمیز به عنوان ایشان صادر گردید و ضمن تأیید موارد یاد شده در نامه‌ی آیت الله طاهری، برای رفع فساد، فقر و تبعیض به این امر اشاره کرده بودند که برای رفع مشکلات سه امر محوری وجود دارد: 1- تولید کار و اشتغال برای نسل جوانِ پر استعداد و پر شمار کشور... 2- مبارزه با فساد اقتصادی در دستگاههای دولتی و... 3- که از همه مهمتر دانسته بودند وحدت ملّی و یک صدائی مسئولان و خواص است، که اگر مخدوش شود هیچ حرکت سازنده ای به سامان نمی رسد، آیت الله خامنه‌ای در نامۀ خود آوردند: «... از روزي که نامۀ منسوب به جنابعالی صادر شده ضد انقلاب... بیشترین سوء استفاده را از آن کردند و...»

نامۀ رهبر انقلاب طولانی و حاوی درد دلهائی از اوضاع زمانه بود و در پایان از مردم اصفهان می خواهند که نمازجمعۀ این شهر را همچنان با متانت و استحکام و شکوه فراوان برگزار کنند. (پاسخ نامه در جراید مورخ 20/4/81 منتشر شد)

پس از انتشار نامۀ استعفای آیت الله طاهری و پاسخ رهبر انقلاب، جمعی از یاران پیشین آیت الله طاهری که وابسته به حاکمیّت بودند، در منزل ایشان اجتماع کردند و خواستند که حضرت آقا استعفاء را پس بگيرند و از نوشتن نامه به مردم، اظهار ندامت کنند و پوزش بطلبند، که با مخالفت خانواده و همسر آقا مواجه می شوند و آنان خانه را ترک می کنند.

بعضی معتقد بودند که این نامه همۀ خطاهای احتمالی گذشتۀ آقای طاهری را پاك کرد و او را به عنوان یک روحانی متّقی، دلسوز و مردمی، مطرح ساخت و روز به روز در میان یاران انقلاب، موقعیت بهتری پیدا کردند.

آیت الله طاهری تا وقتی که توان داشتند روزها در مدرسۀ صدر بازار درس خارج فقه و اصول را برای شاگردان فاضلشان بیان می کردند که از آن استقبال می شد و در دوران نقاهت نیز در منزل تدریس را ادامه می دادند. ایشان همچنین هفته ای یک جلسه برای علاقمندان و دوستان غیر روحاني نیز درس نهج‌البلاغه داشتند که از آن نیز استقبال می شد.

در تاریخ 6/1/82 مرحوم آیت الله العظمی منتظری طی نامه ای از آیت الله طاهری تجلیل فوق العاده ای به عمل آورده و به ایشان وکالت تامّه دادند تا در امور حسبیّه، در اخذ وجوه شرعیّه و صرف آنها در مصارف مقرّره، زکات، خمس و مظالم و مجهول المالک، دخالت کرده و هر گونه صلاح می دانند مصرف کنند. ایشان همچنین وکیل در توکیل افراد واجد صلاحیّت می‌باشند و... در پایان نامه، از ایشان ملتمس دعا مي‌شوند.

هنوز هم در حد توان در مراسم شهیدان انقلاب حاضر می شوند و به والدین و بستگان آن عزیزان تسلیت می گویند، حفظه الله تعالي.

 

آثار و تألیفات:

از آثار قلمی آیت الله طاهری می توان از سه جلد کتاب «المحاظرات» در اصول فقه نام برد که تقریرات درس آیت الله العظمی محقق داماد است و استنباطهای خود ایشان در اصول، و دو جلد کتاب «الطهاره» در فقه، که آنها نیز منتشر شده است، به طوری که من از خود آقا شنیدم، مقداری از یادداشتها و دست نوشته‌های جناب ایشان، توسط امام موسی صدر به لبنان برده شده تا در آنجا چاپ و منتشر گردد و مورد استفاده‌ی علمای لبنان و عراق نیز قرار گیرد، متاسفانه با مفقود شدن امام موسی صدر، آن آثار نیز ناپیدا شد و معلوم نیست که به چه سرنوشتی مبتلا گردیده است.

از آیت الله طاهری نیز کاستها و سی دی های درسی، خاطرات و سخنرانیهای بسیاری در دست است که اگر آنها منتشر گردد و گفته‌ها و مطالب ایشان از سال 1350 تا امروز در اختیار مردم و علاقمندان قرار گیرد، قطعا سرشار از معارف اسلامی و گویای بسیاری از حقایق دوران است.

 

فرزندان آیت الله طاهری:

فرزند اول ايشان آقاي دکتر سید عبدالحسین ساسان، استاد دانشگاه و متخصص در حوزه‌های اقتصادی از آمریکا، از ایشان در مسائل اقتصادی بهره‌ها برده می شود، برای جامعه بسیار مؤثر و مفید بوده است، ایشان داماد آقای مهندس رضا میرمحمد صادقی می باشند.

فرزند دوم ایشان سرکار حاجیه ملک خانم، همسر آقای حاج عباسعلی ماجد بازنشسته کارخانه ذوب آهن اصفهان می‌باشد.

فرزند سوم سرکار حاجیه اعظم خانم، همسر آقای حاج آقا رحیم هادی بازنشسته بانک ملی ایران می باشد.

فرزند چهارم، آقای حجت الاسلام والمسلمین حاج سید محمد حسن طاهری می باشد که اکنون ساکن تهران هستند و با خانواده حضرت امام وصلت کردند و داماد مرحوم آیت الله شهاب الدین اشراقی، داماد حضرت امام شدند و یکی از باجناقهای ایشان آقای دکتر محمدرضا خاتمی برادر آقای سید محمد خاتمی رئیس جمهوری پیشین ایران است.

فرزند پنجم، آقای سید محمد طاهری نام دارد و ایشان کارشناس ارشد رشته‌ی اقتصاد و بازاریابی از فرانسه می باشد که بعد از فتوای حضرت امام در مورد سلمان رشدی، از فرانسه اخراج گردید، او نیز داماد حاج آقا بهاءالدین میرمحمد صادقی می‌باشد و در حال حاضر به کارهای بازرگانی اشتغال دارد.

فرزند ششم آیت الله طاهری، شهید سیدعلی طاهری بود که در روز اول اسفندماه سال 1360 در منطقه چزّابه، به شهادت رسید و روحش به ملکوت اعلی پیوست.

آخرین فرزند ایشان، آقای دکتر سید احمد طاهری می باشد که دوره‌ي تخصصی پزشکی هسته‌ای را گذرانده است، ایشان داماد آقای دکتر طوّاف زاده چشم پزشک نامی شهر اصفهان می باشد.

خداوند فرزندان و وابستگان این عالم وارسته و جلیل القدر را موفّق و مؤید دارد و امید که بتوانند اخلاف صالحی برای آن بندۀ صالح خدا باشند و خداوند به حضرت آیت الله عمر طولانی همراه با صحت، سلامتی و موفقیت و حسن عاقبت عنایت فرماید.

«آمین» 


« فضل الله صلواتی »   (اصفهان – خرداد 90)

تصاویر:

 

+ نوشته شده در  جمعه سی ام اردیبهشت 1390ساعت 19:30  توسط مریم فایضی  |